Współczesne podejście do projektowania przestrzeni, produktów i technologii coraz częściej uwzględnia potrzeby wszystkich użytkowników, niezależnie od ich możliwości fizycznych czy poznawczych. Dwa kluczowe pojęcia w tym obszarze to dostępność i projektowanie uniwersalne. Choć często używa się ich zamiennie, mają one odmienne znaczenia i zastosowania.
Czym jest dostępność?
Dostępność (ang. accessibility) odnosi się do dostosowywania produktów, usług i przestrzeni tak, aby były użyteczne dla osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami. Jej celem jest eliminowanie barier, które mogłyby utrudniać dostęp do danej usługi lub miejsca.
Przykłady rozwiązań związanych z dostępnością:
- podjazdy i windy dla osób poruszających się na wózkach,
- napisy do filmów i programów dla osób Głuchych i niedosłyszących,
- czytniki ekranu dla osób niewidomych,
- interfejsy komputerowe obsługiwane za pomocą głosu.
W praktyce dostępność oznacza dostosowanie istniejących rozwiązań tak, aby były możliwe do użycia przez osoby z niepełnosprawnościami.
Czym jest projektowanie uniwersalne?
Projektowanie uniwersalne (ang. universal design) to podejście, którego celem jest tworzenie przestrzeni, produktów i technologii, które są od początku projektowane tak, by mogły być używane przez jak najszersze grono odbiorców – niezależnie od wieku, poziomu sprawności czy innych czynników.
Przykłady projektowania uniwersalnego:
- automatyczne drzwi otwierane na fotokomórkę, które są wygodne dla wszystkich użytkowników,
- szerokie korytarze ułatwiające poruszanie się zarówno osobom na wózkach, jak i rodzinom z wózkami dziecięcymi,
- ergonomiczne uchwyty i przyciski, które nie wymagają użycia siły do obsługi,
- krany na fotokomórkę w toaletach
- intuicyjne interfejsy cyfrowe, które nie wymagają dodatkowych dostosowań.
Projektowanie uniwersalne nie koncentruje się wyłącznie na osobach z niepełnosprawnościami – ma na celu stworzenie rozwiązań przyjaznych dla wszystkich.
Główne różnice między dostępnością a projektowaniem uniwersalnym
- Cel
- Dostępność skupia się na dostosowaniu istniejących lub przyszłych rozwiązań do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
- Projektowanie uniwersalne dąży do tworzenia od początku rozwiązań dostępnych dla wszystkich.
- Podejście
- Dostępność często wymaga dodatkowych modyfikacji czy dodatkowych inwestycji.
- Projektowanie uniwersalne minimalizuje potrzebę przyszłych dostosowań.
- Zakres użytkowników
- Dostępność koncentruje się na ułatwieniach dla konkretnych grup.
- Projektowanie uniwersalne uwzględnia wszystkich użytkowników.
Dlaczego warto łączyć oba podejścia?
Zarówno dostępność, jak i projektowanie uniwersalne mają kluczowe znaczenie dla tworzenia przyjaznego świata. W idealnym scenariuszu projektowanie uniwersalne eliminowałoby potrzebę dodatkowych dostosowań, jednak rzeczywistość pokazuje, że nie zawsze jest to możliwe. Dlatego najlepsze rozwiązania łączą oba podejścia – projektując uniwersalnie, ale jednocześnie dbając o specyficzne potrzeby różnych grup odbiorców.
Podsumowanie
Dostępność to zapewnianie użyteczności dla osób z niepełnosprawnościami poprzez adaptację istniejących rozwiązań lub skupianie się wyłącznie na danej grupie. Natomiast projektowanie uniwersalne to podejście, które od samego początku uwzględnia potrzeby wszystkich. Najlepsze efekty osiąga się, łącząc te dwie koncepcje w codziennej praktyce projektowej.