Obsługa osób ze szczególnymi potrzebami

Dostępność informacyjno-komunikacyjna w urzędzie

Dostępność informacyjno-komunikacyjna w urzędzie obejmuje sposób przekazywania informacji, obsługę interesantów oraz rozwiązania ułatwiające kontakt osobom ze szczególnymi potrzebami. Sprawdź, co powinien zapewnić urząd i jak wdrażać dostępność w praktyce.

10 listopada 2026 10 min czytania Beata Nawrat

Dostępność informacyjno-komunikacyjna w urzędzie nie ogranicza się do zamieszczenia numeru telefonu i adresu e-mail na stronie internetowej. Obejmuje cały sposób, w jaki urząd przekazuje informacje, przyjmuje sprawy, odpowiada na pytania i umożliwia mieszkańcom korzystanie z usług publicznych. Dostępny urząd powinien komunikować się jasno, zapewniać różne kanały kontaktu oraz reagować na indywidualne potrzeby osób, które mogą napotkać bariery w odbiorze informacji lub porozumiewaniu się.

W praktyce oznacza to między innymi zrozumiałe pisma, czytelne oznaczenia, możliwość skorzystania z tłumacza języka migowego, urządzenia wspierające osoby słabosłyszące oraz kontakt z urzędem w formie dopasowanej do sytuacji interesanta. Dostępność nie jest dodatkiem do obsługi. Jest elementem jakości usług publicznych i warunkiem równego traktowania.

Na czym polega dostępność informacyjno-komunikacyjna w urzędzie?

Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wyróżnia dostępność architektoniczną, cyfrową oraz informacyjno-komunikacyjną. Barierą może być nie tylko schodek lub niedostępny formularz, lecz także brak możliwości porozumienia się z pracownikiem, niezrozumiały komunikat albo informacja przekazana wyłącznie w jednej, niedostępnej formie.

Dostępność informacyjno-komunikacyjna polega na tym, aby osoba mogła:

  • znaleźć potrzebną informację;
  • zrozumieć, czego dotyczy komunikat lub procedura;
  • skontaktować się z urzędem w dostępny dla siebie sposób;
  • przekazać sprawę, pytanie albo wniosek;
  • otrzymać odpowiedź w formie możliwej do odebrania i zrozumienia;
  • skorzystać ze wsparcia, gdy samodzielna komunikacja jest utrudniona.

Warto pamiętać, że osobą ze szczególnymi potrzebami może być osoba z niepełnosprawnością, ale także senior, osoba czasowo osłabiona, osoba z trudnościami poznawczymi, cudzoziemiec słabiej posługujący się językiem polskim, rodzic z małym dzieckiem czy osoba znajdująca się w sytuacji wymagającej dodatkowego wsparcia. Podejście dostępnościowe nie polega na przypisywaniu ludzi do sztywnych grup. Chodzi o usuwanie barier, które mogą pojawić się w konkretnej sytuacji.

Minimalne wymagania dla urzędu

Podmiot publiczny powinien zapewnić co najmniej obsługę z wykorzystaniem środków wspierających komunikację, urządzenia lub środki techniczne dla osób słabosłyszących oraz możliwość skorzystania z informacji w różnych formach. W praktyce mogą to być: kontakt e-mailowy, SMS, komunikator internetowy, wideorozmowa, dostępna strona internetowa, usługa tłumacza języka migowego online, pętla indukcyjna albo inne rozwiązania dobrane do potrzeb użytkowników.

Samo posiadanie sprzętu nie oznacza jeszcze dostępności. Pętla indukcyjna powinna działać, a pracownicy powinni wiedzieć, gdzie się znajduje i jak ją uruchomić. Tłumacz języka migowego powinien być możliwy do zamówienia w rozsądnym terminie, a informacja o tej usłudze powinna być łatwa do znalezienia. Formularz kontaktowy powinien działać także z klawiatury, a przesłane dokumenty powinny być przygotowane w sposób możliwy do odczytania przez technologie asystujące.

Różne kanały kontaktu

Urząd nie powinien zakładać, że wszyscy interesanci mogą lub chcą korzystać z jednego kanału komunikacji. Telefon może być niedostępny dla osoby niesłyszącej, rozmowa bezpośrednia może być trudna dla osoby z zaburzeniami słuchu, a formularz internetowy może stanowić barierę dla osoby bez odpowiednich kompetencji cyfrowych.

Dlatego warto zapewnić kilka uzupełniających się możliwości:

  • kontakt telefoniczny z możliwością pozostawienia wiadomości;
  • adres e-mail i formularz kontaktowy;
  • kontakt za pomocą SMS-a lub komunikatora;
  • wideotłumaczenie języka migowego;
  • obsługę osobistą w punkcie wyposażonym w rozwiązania wspierające słabosłyszących;
  • możliwość umówienia wizyty i wskazania preferowanego sposobu komunikacji.

Ważne jest również, aby urząd jasno informował, który kanał służy do zadawania pytań, który do składania wniosków, a który do formalnego prowadzenia spraw. Mieszkaniec nie powinien domyślać się, czy wiadomość wysłana przez komunikator zostanie potraktowana jako zgłoszenie, czy wyłącznie jako prośba o informację.

Prosty język jako element dostępności

Informacja może być formalnie poprawna, a jednocześnie praktycznie niedostępna. Długie zdania, nadmiar skrótów, strona bierna i skomplikowane określenia utrudniają zrozumienie nawet osobom, które nie mają żadnych szczególnych potrzeb. Prosty język pomaga szybciej odnaleźć sens komunikatu i podjąć właściwe działanie. Z zasad prostego języka korzystają między innymi osoby starsze, osoby z trudnościami w koncentracji, osoby uczące się języka polskiego oraz wszyscy, którzy załatwiają sprawę pod presją czasu.

W urzędowych komunikatach warto:

  • umieszczać najważniejszą informację na początku;
  • stosować krótkie zdania i jednoznaczne nagłówki;
  • używać czasowników zamiast rzeczowników odczasownikowych;
  • wyjaśniać skróty i terminy specjalistyczne;
  • dzielić procedury na kolejne kroki;
  • pisać wprost, co ma zrobić mieszkaniec, gdzie i w jakim terminie;
  • unikać zwrotów, które brzmią urzędowo, ale niewiele wyjaśniają.

Zamiast komunikatu: „Wnioskodawca zobowiązany jest do dokonania uzupełnienia braków formalnych w terminie wskazanym w wezwaniu”, można napisać: „Uzupełnij brakujące dokumenty w terminie podanym w piśmie”. Taka zmiana nie upraszcza przepisów, ale ułatwia wykonanie konkretnego działania.

Warto także korzystać ze standardu tekstu łatwego do czytania i zrozumienia, czyli ETR, gdy odbiorcami są osoby potrzebujące szczególnie przejrzystych komunikatów. Tekst ETR powinien mieć prostą strukturę, krótkie akapity, konkretne słownictwo i czytelne objaśnienia. Nie jest to infantylizowanie odbiorców, lecz sposób na ograniczenie bariery poznawczej.

Informacja w urzędzie: od strony internetowej do stanowiska obsługi

Dostępność trzeba sprawdzać na całej ścieżce kontaktu. Nawet najlepiej przygotowana strona internetowa nie rozwiąże problemu, jeśli interesant po przyjściu do urzędu nie wie, gdzie się zgłosić, nie widzi numeru stanowiska albo nie może zrozumieć instrukcji.

Strona internetowa i dokumenty

Informacje powinny być aktualne, logicznie uporządkowane i łatwe do wyszukania. Szczególne znaczenie mają dane kontaktowe, godziny pracy, sposób umówienia wizyty, opis procedury, wymagane dokumenty oraz informacja o dostępnych formach wsparcia. Pliki do pobrania powinny być przygotowane w dostępnych formatach, a nie tylko jako skany dokumentów.

W tym obszarze dostępność informacyjno-komunikacyjna łączy się z dostępnością cyfrową. Warto przeczytać także materiał Dostępność cyfrowa w urzędzie – praktyczne wymagania oraz zapoznać się z usługą audytu cyfrowego, który pomaga wykryć bariery na stronie, w dokumentach i formularzach.

Oznaczenia i komunikaty w budynku

Oznaczenia powinny być widoczne, spójne i umieszczone tam, gdzie użytkownik ich potrzebuje. Pomagają czytelne numery pokoi, nazwy wydziałów, kierunkowskazy, tablice informacyjne oraz komunikaty o sposobie obsługi. W zależności od miejsca przydatne mogą być również informacje zapisane alfabetem Braille’a, oznaczenia dotykowe, kontrastowe tablice i komunikaty głosowe.

Nie należy zakładać, że jedna tablica rozwiązuje problem. Osoba niewidoma może potrzebować informacji głosowej lub wsparcia pracownika, osoba niesłysząca – komunikatu pisanego, a osoba z trudnościami poznawczymi – krótkiej instrukcji przedstawionej krok po kroku.

Obsługa osoby ze szczególnymi potrzebami

Profesjonalna obsługa zaczyna się od pytania: „W jaki sposób możemy Panu/Pani pomóc?”. Pracownik nie powinien samodzielnie zakładać, czego potrzebuje interesant, ani wyręczać go bez uzgodnienia. Pomoc powinna być proponowana z szacunkiem i udzielana dopiero po zaakceptowaniu jej przez osobę korzystającą ze wsparcia.

W codziennej pracy przydatne są następujące zasady:

  1. Mów bezpośrednio do osoby, a nie wyłącznie do jej asystenta lub tłumacza.
  2. Zapytaj o preferowany sposób komunikacji.
  3. Przekazuj jedną informację naraz, szczególnie gdy procedura jest złożona.
  4. Nie podnoś głosu bez wyraźnej potrzeby.
  5. Nie używaj określeń protekcjonalnych ani zdrobnień.
  6. Potwierdź, jakie są kolejne kroki i jakie dokumenty trzeba dostarczyć.
  7. Jeśli czegoś nie wiesz, sprawdź informację zamiast odsyłać interesanta bez wyjaśnienia.

W przypadku osoby korzystającej z tłumacza języka migowego pracownik nadal powinien zwracać się do interesanta, utrzymywać z nim kontakt wzrokowy i przekazywać informacje w zwyczajny, profesjonalny sposób. W przypadku osoby słabosłyszącej pomocne może być zapewnienie dobrego oświetlenia twarzy, ograniczenie hałasu w tle i przekazanie najważniejszych informacji na piśmie.

Wniosek o zapewnienie dostępności

Osoba ze szczególnymi potrzebami lub jej przedstawiciel ustawowy może wystąpić do podmiotu publicznego z wnioskiem o zapewnienie dostępności architektonicznej lub informacyjno-komunikacyjnej, jeśli wykaże interes faktyczny. Wniosek powinien zawierać dane kontaktowe, wskazanie bariery, preferowany sposób kontaktu oraz – jeśli to możliwe – preferowany sposób zapewnienia dostępności.

Podmiot publiczny powinien spełnić żądanie niezwłocznie, nie później niż w ciągu 14 dni. Jeżeli nie jest to możliwe, powinien poinformować o przyczynie i wskazać termin realizacji, który co do zasady nie może przekroczyć 2 miesięcy od dnia zgłoszenia. Gdy zapewnienie dostępności nie jest możliwe, urząd powinien zaproponować alternatywny sposób dostępu do informacji lub usługi.

Warto, aby urząd opublikował prostą instrukcję składania takiego wniosku: wskazał adres, formy kontaktu, wymagane elementy oraz osobę lub komórkę odpowiedzialną za obsługę zgłoszeń. Sama procedura nie powinna być kolejną barierą.

Najczęstsze błędy w dostępności komunikacyjnej

  • podawanie wyłącznie numeru telefonu jako formy kontaktu;
  • brak informacji o możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego;
  • niesprawna lub nieoznaczona pętla indukcyjna;
  • publikowanie dokumentów wyłącznie jako skanów;
  • pisanie komunikatów długim, specjalistycznym językiem;
  • brak spójnych oznaczeń w budynku;
  • odsyłanie interesanta od stanowiska do stanowiska;
  • brak procedury reagowania na wniosek o zapewnienie dostępności;
  • szkolenie tylko jednej osoby, bez przekazania wiedzy całemu zespołowi;
  • traktowanie dostępności jako jednorazowego projektu zamiast stałego procesu.

Jak wdrażać dostępność krok po kroku?

Pierwszym krokiem powinno być rozpoznanie barier. Warto przeanalizować stronę internetową, dokumenty, formularze, rozmowy telefoniczne, obsługę osobistą i oznaczenia w budynku. Następnie należy ustalić priorytety: co uniemożliwia załatwienie sprawy, co znacząco ją utrudnia, a co wpływa przede wszystkim na komfort i samodzielność.

Drugim krokiem jest przygotowanie standardu obsługi. Powinien on opisywać sposób przyjmowania zgłoszeń, zasady kontaktu z osobami ze szczególnymi potrzebami, korzystanie z urządzeń wspierających, zamawianie tłumacza oraz przekazywanie informacji w alternatywnej formie. Pomocne może być opracowanie standardów dostępności dla organizacji oraz przeszkolenie zespołu w ramach szkoleń dla samorządów i administracji publicznej.

Trzecim krokiem jest testowanie rozwiązań. Należy sprawdzić nie tylko to, czy procedura istnieje, lecz także czy można z niej skorzystać w realnej sytuacji. Dobre rezultaty daje zaproszenie osób o różnych potrzebach do oceny komunikatów, formularzy i obsługi. Ich doświadczenie pozwala zauważyć bariery, których nie widać z perspektywy organizatora.

Podsumowanie

Dostępność informacyjno-komunikacyjna w urzędzie oznacza możliwość znalezienia, zrozumienia i przekazania informacji w sposób dopasowany do różnych potrzeb. Obejmuje prosty język, wiele kanałów kontaktu, dostępne dokumenty, rozwiązania wspierające osoby słabosłyszące i niesłyszące, czytelne oznaczenia oraz kompetentną obsługę.

Dostępny urząd nie czeka wyłącznie na skargi. Regularnie sprawdza swoje procedury, szkoli pracowników i projektuje komunikację tak, aby jak najwięcej osób mogło samodzielnie załatwić sprawę. Jeśli potrzebujesz wsparcia w audycie, szkoleniu lub przygotowaniu standardów dostępności, skontaktuj się z EmpatiaLAB. Wspólnie można zaplanować rozwiązania dopasowane do konkretnego urzędu, jego zespołu i mieszkańców.


Źródła

Materiał przygotowany przez Beata Nawrat

Materiał opublikowany w Strefie Wiedzy EmpatiaLAB.

POTRZEBUJESZ WSPARCIA?

Przełóż wiedzę na konkretne działania.

Dobierzemy szkolenie, audyt lub warsztat odpowiadający potrzebom Twojej organizacji.

Porozmawiajmy