Projektowanie uniwersalne – czym jest i jak je stosować?

Projektowanie uniwersalne to sposób tworzenia przestrzeni, produktów, usług i systemów z myślą o możliwie szerokiej grupie użytkowników. Potrzeby różnych osób uwzględnia się już na początku projektu, zamiast usuwać bariery dopiero po jego zakończeniu.

Takie podejście można zastosować podczas budowy urzędu, projektowania formularza internetowego, tworzenia aplikacji albo organizowania punktu obsługi. W każdym przypadku cel pozostaje podobny: rozwiązanie powinno być wygodne, zrozumiałe i możliwe do użycia przez jak największą liczbę osób.

Nie oznacza to jednak projektowania jednego identycznego rozwiązania dla wszystkich. Użytkownicy mają różne potrzeby, dlatego dobrze zaplanowana usługa powinna zapewniać elastyczność i kilka równorzędnych sposobów działania.

W rezultacie projektowanie uniwersalne pomaga ograniczać bariery, koszty późniejszych przeróbek oraz sytuacje, w których część użytkowników musi korzystać z osobnego wejścia, formularza lub sposobu obsługi.

Najważniejsze informacje w skrócie

• Różne potrzeby użytkowników uwzględnia się już na etapie projektu.
• Rozwiązanie powinno służyć możliwie szerokiej grupie osób.
• Jedna równorzędna droga jest zwykle lepsza niż osobne wejście lub proces.
• Elastyczność pozwala wybrać wygodny sposób korzystania z usługi.
• Czytelna informacja powinna docierać różnymi kanałami.
• Projekt musi ograniczać skutki przypadkowych błędów użytkownika.
• Obsługa nie powinna wymagać nadmiernej siły ani sprawności.
• Testowanie z różnymi użytkownikami pomaga wykryć bariery przed wdrożeniem.
• Zasady uniwersalne nie zastępują przepisów, norm ani testów dostępności.

Czym jest projektowanie uniwersalne?

Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami określa projektowanie uniwersalne jako tworzenie produktów, środowiska, programów i usług użytecznych dla wszystkich w możliwie największym stopniu. Rozwiązania nie powinny przy tym wymagać późniejszej adaptacji ani specjalistycznego projektowania.

Koncepcja nie wyklucza jednak technologii wspomagających. Jeżeli konkretna osoba potrzebuje czytnika ekranu, aparatu słuchowego, wózka lub innego urządzenia, projekt powinien umożliwiać współpracę z takim rozwiązaniem.

W praktyce chodzi o przewidywanie różnorodności użytkowników. Projektant nie zakłada więc, że każdy:

• widzi tak samo dobrze,
• słyszy wszystkie komunikaty,
• porusza się bez ograniczeń,
• rozumie specjalistyczny język,
• korzysta z myszy komputerowej,
• ma szybkie połączenie internetowe,
• potrafi długo utrzymywać koncentrację,
• zna układ danego budynku lub systemu.

Zamiast projektować dla jednego „typowego” odbiorcy, analizuje się różne sytuacje i sposoby korzystania.

Ministerstwo Rozwoju i Technologii wskazuje, że koncepcja służy promowaniu równego dostępu do dóbr i usług. Obejmuje przy tym nie tylko architekturę, lecz także produkty, otoczenie, planowanie i usługi.

Projektowanie uniwersalne w polskich przepisach

Polska ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami odwołuje się do definicji zawartej w Konwencji ONZ. Podmioty publiczne powinny zapewniać dostępność przez stosowanie projektowania uniwersalnego albo racjonalnych usprawnień.

Oznacza to, że dostępności nie należy traktować wyłącznie jako późniejszego dostosowania budynku lub strony. Powinna być uwzględniana podczas:

• planowania inwestycji,
• tworzenia dokumentacji,
• opisywania zamówienia,
• wyboru wykonawcy,
• projektowania usługi,
• odbioru prac,
• późniejszego rozwijania rozwiązania.

Takie podejście zmniejsza ryzyko, że urząd kupi system, który od początku tworzy bariery. Pomaga również uniknąć kosztownej przebudowy świeżo ukończonej inwestycji.

Skąd pochodzi koncepcja projektowania uniwersalnego?

Rozwój tej koncepcji jest związany między innymi z pracą amerykańskiego architekta Ronalda Mace’a oraz Center for Universal Design działającego przy North Carolina State University.

W 1997 roku interdyscyplinarny zespół, w którego skład wchodził również Ronald Mace, opracował siedem zasad projektowania uniwersalnego. Zasady miały pomagać w ocenie istniejących rozwiązań, prowadzeniu procesu projektowego i edukacji użytkowników.

Nie jest więc precyzyjne przypisywanie całego modelu wyłącznie jednej osobie. Ronald Mace odegrał ważną rolę w rozwoju idei, natomiast siedem zasad powstało dzięki pracy większego zespołu specjalistów.

Co ważne, zasady nie są normą prawną ani kompletną listą kontrolną. Stanowią praktyczne wskazówki, które trzeba połączyć z przepisami, standardami technicznymi oraz testami z użytkownikami.

Siedem zasad projektowania uniwersalnego

Klasyczny model obejmuje siedem powiązanych zasad. Można je stosować podczas projektowania budynków, produktów, komunikacji i usług.

1. Równe wykorzystanie

Rozwiązanie powinno być użyteczne dla osób o różnych możliwościach. W miarę możliwości każdy powinien korzystać z niego w ten sam sposób.

Dobrym przykładem jest główne wejście do budynku znajdujące się na poziomie terenu. Korzystają z niego osoby poruszające się pieszo, użytkownicy wózków, seniorzy oraz rodzice z dziećmi.

Gorszym rozwiązaniem będzie dostępna platforma umieszczona przy wejściu gospodarczym. Taka organizacja oddziela część użytkowników i może wymagać wezwania pracownika.

Równe wykorzystanie oznacza również:

• taki sam poziom bezpieczeństwa,
• porównywalną ochronę prywatności,
• brak stygmatyzowania użytkowników,
• podobny dostęp do wszystkich funkcji,
• możliwość samodzielnego działania.

Nie zawsze uda się stworzyć identyczny sposób korzystania. Wtedy potrzebne rozwiązanie powinno być możliwie równorzędne.

2. Elastyczność użytkowania

Użytkownicy różnią się doświadczeniem, sprawnością, preferencjami i tempem działania. Dlatego projekt powinien umożliwiać kilka sposobów wykonania zadania.

W urzędzie elastyczność może oznaczać możliwość:

• złożenia wniosku osobiście lub online,
• uzyskania informacji w formie pisemnej i głosowej,
• obsługi formularza klawiaturą albo urządzeniem wskazującym,
• kontaktu telefonicznego, tekstowego lub bezpośredniego,
• wykonania zadania we własnym tempie.

Jednocześnie alternatywne sposoby nie powinny mieć wyraźnie niższej jakości. Mieszkaniec korzystający z formularza online nie może otrzymywać mniej informacji niż osoba odwiedzająca urząd.

Elastyczność nie oznacza również tworzenia wielu przypadkowych wersji. Każda możliwość powinna działać poprawnie i prowadzić do tego samego celu.

3. Prosta i intuicyjna obsługa

Sposób korzystania z produktu lub usługi powinien być zrozumiały bez względu na doświadczenie użytkownika, znajomość języka czy poziom koncentracji.

Dobrze zaprojektowany proces pokazuje:

• od czego zacząć,
• jaki jest kolejny krok,
• które pola są obowiązkowe,
• jak poprawić błąd,
• kiedy zadanie zostało zakończone,
• gdzie można uzyskać pomoc.

W formularzu internetowym warto więc zastosować czytelne etykiety i krótkie instrukcje. Z kolei w budynku potrzebne są logiczne oznaczenia pomieszczeń oraz spójny system informacji.

Prosta obsługa nie oznacza rezygnacji ze wszystkich funkcji. Chodzi o takie uporządkowanie elementów, aby użytkownik nie musiał domyślać się sposobu działania.

Duże znaczenie ma tutaj prosty język. Komunikat „uzupełnij numer dokumentu” będzie bardziej zrozumiały niż niejasne pole opisane wyłącznie jako „identyfikator”.

4. Czytelna i zauważalna informacja

Najważniejsze informacje powinny docierać do użytkownika niezależnie od warunków otoczenia oraz jego możliwości sensorycznych.

Dlatego komunikatu nie należy przekazywać wyłącznie kolorem, dźwiękiem albo obrazem.

Przykładowo alarm może łączyć:

• sygnał dźwiękowy,
• światło ostrzegawcze,
• komunikat tekstowy,
• powiadomienie w urządzeniu mobilnym.

Z kolei ważna informacja na stronie powinna być dostępna jako tekst, a nie wyłącznie jako napis umieszczony na grafice.

Czytelność wspierają również:

• odpowiedni kontrast,
• dobrze dobrana wielkość liter,
• logiczna struktura nagłówków,
• tekstowe opisy grafik,
• napisy do materiałów wideo,
• komunikaty możliwe do odczytania przez technologie wspomagające.

Dzięki połączeniu kilku kanałów użytkownik może wybrać sposób, który odpowiada jego sytuacji.

5. Tolerancja błędów

Dobry projekt zakłada, że użytkownik może się pomylić. System powinien ograniczać skutki błędu i pomagać w jego poprawieniu.

Przykładem jest formularz, który przed wysłaniem pozwala sprawdzić dane. Jeżeli brakuje informacji, użytkownik otrzymuje jasny komunikat wskazujący konkretne pole.

Pomocne rozwiązania to:

• możliwość cofnięcia działania,
• ostrzeżenie przed usunięciem danych,
• automatyczne zapisywanie wersji roboczej,
• potwierdzenie ważnej decyzji,
• czytelne informacje o błędach,
• zabezpieczenie niebezpiecznych elementów,
• oddzielenie często używanych funkcji od ryzykownych działań.

Komunikat „wystąpił błąd” nie pomaga użytkownikowi. Znacznie lepiej napisać: „Wpisz numer telefonu w formacie dziewięciu cyfr”.

W rezultacie użytkownik może samodzielnie poprawić problem, zamiast rozpoczynać cały proces od początku.

6. Niski wysiłek fizyczny

Rozwiązanie powinno być wygodne i nie wymagać nadmiernej siły, długiego utrzymywania pozycji ani wielu powtarzalnych czynności.

W budynku znaczenie mają między innymi:

• lekkie lub automatyczne drzwi,
• przyciski niewymagające dużej siły,
• miejsca do odpoczynku,
• odpowiednia wysokość urządzeń,
• krótka i logiczna trasa,
• poręcze oraz dostępne windy.

W środowisku cyfrowym niski wysiłek może oznaczać ograniczenie liczby kliknięć oraz brak konieczności wielokrotnego wpisywania tych samych danych.

Istotne jest również tempo. System nie powinien kończyć sesji po bardzo krótkim czasie bez wcześniejszego ostrzeżenia i możliwości jej przedłużenia.

Takie rozwiązania wspierają osoby o ograniczonej sprawności, ale poprawiają komfort wszystkich użytkowników.

7. Odpowiednia przestrzeń i rozmiar

Projekt powinien zapewniać wystarczającą przestrzeń do podejścia, dosięgnięcia elementu oraz skorzystania z niego.

Znaczenie mają:

• szerokość przejścia,
• przestrzeń do manewrowania,
• wysokość blatu,
• położenie przycisków,
• możliwość korzystania w pozycji siedzącej i stojącej,
• miejsce na urządzenie wspomagające,
• przestrzeń dla osoby udzielającej pomocy.

Punkt obsługi z wysokim blatem może być wygodny dla osoby stojącej. Nie będzie jednak odpowiedni dla użytkownika wózka ani osoby niskiego wzrostu.

Dlatego warto zastosować blat o kilku wysokościach lub jego odpowiednio obniżony fragment. Jednocześnie pod blatem trzeba pozostawić przestrzeń na nogi.

Podobna zasada dotyczy ekranów, biletomatów i paneli sterujących. Wszystkie ważne elementy powinny znajdować się w zasięgu różnych użytkowników.

Projektowanie uniwersalne w architekturze

W architekturze koncepcja obejmuje całą drogę użytkownika. Analiza nie może więc ograniczać się do wejścia.

Trzeba sprawdzić:

• połączenie z chodnikiem i parkingiem,
• dostęp do głównego wejścia,
• sposób otwierania drzwi,
• komunikację pomiędzy kondygnacjami,
• szerokość korytarzy,
• czytelność informacji,
• dostępność punktów obsługi,
• toalety,
• możliwość bezpiecznej ewakuacji.

Wejście bez schodów jest dobrym rozwiązaniem uniwersalnym, ponieważ korzystają z niego wszyscy. Z kolei platforma schodowa może być potrzebnym usprawnieniem w istniejącym budynku, ale nie zawsze zapewni taki sam poziom samodzielności.

Podczas modernizacji warto rozpocząć od audytu architektonicznego. Audyt EmpatiaLAB obejmuje wizję lokalną, identyfikację barier, ocenę zgodności i raport z rekomendacjami.

Projektowanie uniwersalne w urzędzie

W administracji publicznej projektowaniu podlega nie tylko budynek. Równie ważny jest cały sposób świadczenia usługi.

Mieszkaniec powinien móc:

• znaleźć informację,
• zrozumieć procedurę,
• wybrać sposób kontaktu,
• wypełnić formularz,
• przekazać dokumenty,
• otrzymać potwierdzenie,
• sprawdzić stan sprawy,
• uzyskać pomoc.

Jeżeli jeden etap jest niedostępny, cały proces może zostać przerwany.

Przykładowo dostępne wejście nie rozwiąże problemu, gdy formularza nie da się przeczytać. Podobnie czytelna strona nie wystarczy, jeśli jedyną formą kontaktu jest rozmowa telefoniczna.

Pracownicy administracji mogą rozwijać praktyczne kompetencje podczas szkolenia Dostępny Urząd. Program dotyczy obsługi osób z niepełnosprawnościami, komunikacji oraz stosowania standardów dostępności w codziennej pracy.

Projektowanie uniwersalne w usługach cyfrowych

W środowisku cyfrowym podstawą jest możliwość korzystania z serwisu za pomocą różnych urządzeń i technologii.

Warto uwzględnić:

• pełną obsługę klawiaturą,
• zgodność z czytnikami ekranu,
• logiczną strukturę nagłówków,
• zrozumiałe opisy pól,
• odpowiedni kontrast,
• możliwość powiększenia treści,
• dostępne komunikaty o błędach,
• responsywny układ,
• napisy do nagrań,
• tekstowe alternatywy dla grafik.

Uniwersalne podejście wykracza jednak poza techniczną zgodność. Usługa powinna być również prosta, przewidywalna i możliwa do ukończenia.

Formularz może spełniać część wymagań technicznych, a mimo to być bardzo trudny. Stanie się tak, gdy użytkownik nie zna celu poszczególnych pól albo traci dane po popełnieniu błędu.

Zespoły odpowiedzialne za strony, formularze i dokumenty mogą skorzystać ze szkolenia z dostępności cyfrowej. Adres prowadzi bezpośrednio do szkolenia EmpatiaLAB dotyczącego WCAG i tworzenia dostępnych treści cyfrowych.

Projektowanie uniwersalne a prosty język

Informacja również jest projektowanym elementem usługi. Dlatego sposób napisania komunikatu wpływa na dostępność całego procesu.

Prosty język pomaga osobom, które:

• nie znają procedur,
• mają trudność z koncentracją,
• słabiej znają język polski,
• znajdują się w silnym stresie,
• korzystają z telefonu,
• potrzebują szybko znaleźć ważną informację.

W praktyce należy:

• zaczynać od najważniejszej wiadomości,
• stosować krótkie zdania,
• używać jednoznacznych nagłówków,
• wskazywać kolejność działań,
• wyjaśniać trudne terminy,
• podawać terminy i dane kontaktowe,
• oddzielać podstawę prawną od głównego komunikatu.

Dzięki temu treść staje się bardziej intuicyjna. Jednocześnie urząd ogranicza liczbę pytań i błędnie złożonych dokumentów.

Projektowanie uniwersalne a dostępność

Pojęcia są blisko związane, ale nie oznaczają dokładnie tego samego.

Dostępność opisuje możliwość korzystania z przestrzeni, produktu lub usługi przez osoby o różnych potrzebach. Może wynikać zarówno z dobrego projektu początkowego, jak i z późniejszych zmian.

Projektowanie uniwersalne jest natomiast podejściem do całego procesu. Zakłada przewidywanie różnorodności przed podjęciem najważniejszych decyzji projektowych.

Nie należy więc upraszczać różnicy do stwierdzenia, że dostępność zawsze oznacza poprawianie gotowych rozwiązań. Dostępność również powinna być uwzględniana od początku.

Najważniejsza różnica dotyczy perspektywy. Podejście uniwersalne dąży do stworzenia wspólnego rozwiązania dla możliwie szerokiej grupy osób.

Szczegółowe porównanie znajduje się w artykule Różnice pomiędzy dostępnością a projektowaniem uniwersalnym. Sprawdzony adres prowadzi bezpośrednio do publikacji w Strefie Wiedzy EmpatiaLAB.

Projektowanie uniwersalne a racjonalne usprawnienie

Rozwiązanie uniwersalne ma służyć możliwie szerokiej grupie użytkowników. Nie oznacza to jednak, że zawsze odpowie na każdą indywidualną potrzebę.

Wtedy może być potrzebne racjonalne usprawnienie. Jest to konkretna zmiana wprowadzana dla określonej osoby lub sytuacji.

Przykładem może być:

• zapewnienie tłumacza języka migowego,
• zmiana organizacji stanowiska pracy,
• udostępnienie dokumentu w dodatkowym formacie,
• zapewnienie asysty,
• dostosowanie sposobu przeprowadzenia spotkania.

Racjonalne usprawnienie uzupełnia projektowanie uniwersalne. Nie należy traktować obu rozwiązań jako wzajemnie wykluczających się.

Jak wdrożyć projektowanie uniwersalne krok po kroku?

Skuteczne wdrożenie wymaga uporządkowanego procesu. Samo wpisanie pojęcia do dokumentacji nie zagwarantuje dobrego rezultatu.

Krok 1. Poznaj użytkowników

Najpierw trzeba ustalić, kto będzie korzystał z rozwiązania.

Nie należy opierać się wyłącznie na wieku lub rodzaju niepełnosprawności. Znaczenie mają również doświadczenie, język, sposób korzystania z technologii i warunki otoczenia.

Pomocne są rozmowy, obserwacje, ankiety i analiza zgłoszeń.

Krok 2. Opisz pełne scenariusze

Następnie trzeba przedstawić całą drogę użytkownika.

W urzędzie zaczyna się ona przed wejściem do budynku. W sklepie internetowym może obejmować wyszukiwanie produktu, płatność i reklamację.

Dzięki scenariuszom łatwiej zauważyć miejsca, w których proces zostaje przerwany.

Krok 3. Zaangażuj różne osoby

Projekt powinien powstawać przy udziale specjalistów z kilku obszarów.

W zależności od zadania mogą to być:

• projektanci,
• architekci,
• programiści,
• redaktorzy,
• pracownicy obsługi,
• koordynator dostępności,
• specjaliści od bezpieczeństwa,
• użytkownicy ze szczególnymi potrzebami.

Każda osoba zauważy inne ryzyko. W rezultacie projekt stanie się bardziej kompletny.

Krok 4. Wpisz wymagania do zamówienia

Dostępność musi znaleźć się w dokumentacji, umowie i kryteriach odbioru.

Warto określić:

• wymagane standardy,
• funkcjonalne potrzeby użytkowników,
• sposób prowadzenia testów,
• dokumentację wykonawcy,
• odpowiedzialność za poprawki,
• warunki odbioru rozwiązania.

Ogólne zdanie „produkt ma być uniwersalny” będzie zbyt nieprecyzyjne.

Krok 5. Przygotuj prototyp

Wczesna wersja pozwala sprawdzić podstawowe założenia przed poniesieniem dużych kosztów.

Może to być makieta punktu obsługi, uproszczony formularz albo klikalny projekt aplikacji.

Na tym etapie zmiany są zazwyczaj łatwiejsze niż po zakończeniu inwestycji.

Krok 6. Testuj z użytkownikami

Test automatyczny nie pokaże wszystkich problemów. Dlatego rozwiązanie powinny sprawdzić osoby korzystające z różnych sposobów obsługi.

Podczas testów warto obserwować:

• czy użytkownik rozumie zadanie,
• gdzie się zatrzymuje,
• które elementy są trudne,
• czy może poprawić błąd,
• kiedy potrzebuje pomocy,
• czy samodzielnie osiąga cel.

Informacje zwrotne nie powinny być traktowane jako krytyka projektanta. Są źródłem danych potrzebnych do poprawy rozwiązania.

Krok 7. Sprawdź rezultat przed odbiorem

Przed zatwierdzeniem projektu należy przeprowadzić kontrolę zgodności z wymaganiami.

W przypadku budynku pomocny będzie audyt architektoniczny. Natomiast usługa cyfrowa wymaga testów automatycznych, ręcznych i funkcjonalnych.

Warto również sprawdzić dokumentację, instrukcje oraz sposób obsługi.

Krok 8. Monitoruj działanie

Dostępność może pogorszyć się po zmianie treści, aktualizacji systemu albo przebudowie przestrzeni.

Dlatego potrzebne są:

• okresowe kontrole,
• procedura zgłaszania barier,
• szkolenia nowych pracowników,
• aktualizacja standardów,
• analiza skarg i opinii,
• ponowne testy po zmianach.

EmpatiaLAB wspiera organizacje w opracowywaniu standardów dostępności, które obejmują między innymi budynki, usługi, komunikację, narzędzia cyfrowe i projektowanie uniwersalne.

Najczęstsze błędy

Projektowanie dla jednego „przeciętnego” użytkownika

Taki użytkownik w praktyce nie istnieje. Każda osoba może korzystać z usługi w innych warunkach i z innym doświadczeniem.

Ograniczenie działań do osób na wózkach

Dostępność obejmuje również potrzeby sensoryczne, poznawcze, komunikacyjne i cyfrowe.

Dodawanie osobnego wejścia bez sprawdzenia głównej trasy

Oddzielne rozwiązanie może ograniczać samodzielność oraz stygmatyzować część użytkowników.

Brak konsultacji

Zespół projektowy może nie zauważyć bariery, która dla użytkownika okaże się oczywista.

Traktowanie siedmiu zasad jako pełnej listy kontrolnej

Zasady pomagają ukierunkować projekt. Nie zastępują jednak prawa, standardów technicznych ani specjalistycznych audytów.

Testowanie dopiero po zakończeniu prac

Późno wykryty problem zwykle wymaga większych kosztów i ingerencji w gotowe rozwiązanie.

Mylenie prostoty z ograniczaniem funkcji

Prosty projekt może być rozbudowany. Ważne, aby użytkownik rozumiał strukturę i kolejne działania.

Jakie korzyści daje projektowanie uniwersalne?

Najważniejszą korzyścią jest możliwość samodzielnego korzystania z usług przez większą grupę osób.

Organizacja może również zyskać:

• mniej barier podczas obsługi,
• prostsze procesy,
• większe bezpieczeństwo,
• niższy koszt późniejszych zmian,
• lepszą jakość usług,
• bardziej czytelną komunikację,
• łatwiejsze wdrażanie pracowników,
• mniej błędów użytkowników,
• większą spójność rozwiązań,
• lepszy wizerunek.

Rozwiązania uniwersalne często pomagają także osobom bez trwałej niepełnosprawności. Automatyczne drzwi ułatwiają wejście rodzicowi z wózkiem, a napisy do filmu pomagają odbiorcy znajdującemu się w hałaśliwym miejscu.

Jednocześnie prosty formularz będzie wygodniejszy dla każdego, kto chce szybko załatwić sprawę.

Najczęściej zadawane pytania

Czy projektowanie uniwersalne oznacza jedno rozwiązanie dla wszystkich?

Nie. Chodzi o rozwiązanie użyteczne dla możliwie szerokiej grupy osób. Dlatego projekt może zapewniać kilka równorzędnych sposobów działania.

Czy projektowanie uniwersalne wyklucza technologie wspomagające?

Nie. Konwencja ONZ wyraźnie wskazuje, że technologie i urządzenia wspomagające nadal mogą być potrzebne. Projekt powinien umożliwiać ich wykorzystanie.

Czy siedem zasad jest obowiązującą normą?

Nie. Są to wskazówki projektowe opracowane przez interdyscyplinarny zespół związany z Center for Universal Design. Nie zastępują one przepisów ani technicznych standardów.

Czy projektowanie uniwersalne dotyczy tylko architektury?

Nie. Można je stosować w produktach, komunikacji, usługach cyfrowych, edukacji, transporcie i administracji.

Czy stary budynek może spełniać zasady uniwersalne?

Możliwości mogą być ograniczone przez istniejącą konstrukcję lub ochronę konserwatorską. Nadal warto jednak dążyć do rozwiązań wspólnych i możliwie równorzędnych.

Czy dostępność cyfrowa jest częścią projektowania uniwersalnego?

Może być jego ważnym elementem. Dostępny interfejs, logiczna struktura i możliwość obsługi różnymi sposobami odpowiadają wielu zasadom uniwersalnym.

Od czego rozpocząć wdrożenie?

Najpierw warto opisać użytkowników i ich pełną drogę. Następnie należy przygotować wymagania, prototyp i testy.

W istniejącym budynku dobrym początkiem jest audyt architektoniczny.

Projektowanie uniwersalne – podsumowanie

Projektowanie uniwersalne zakłada tworzenie przestrzeni, produktów i usług z myślą o różnorodności użytkowników.

Najważniejsze potrzeby należy uwzględnić już podczas planowania. Dzięki temu można zapobiegać barierom, zamiast usuwać je po zakończeniu inwestycji.

Siedem klasycznych zasad pomaga ocenić, czy rozwiązanie jest równe, elastyczne, intuicyjne i bezpieczne. Zwraca również uwagę na czytelną informację, niewielki wysiłek oraz odpowiednią przestrzeń.

Nie jest to jednak gotowa lista gwarantująca pełną dostępność. Potrzebne są również przepisy, standardy, wiedza specjalistów i testy z użytkownikami.

W istniejących obiektach warto rozpocząć od audytu architektonicznego. Instytucje publiczne mogą także rozwijać kompetencje pracowników podczas szkolenia Dostępny Urząd.

Z kolei zespoły projektujące strony, formularze i dokumenty mogą skorzystać ze szkolenia z dostępności cyfrowej.

Podsumowując, uniwersalność nie oznacza projektowania dla abstrakcyjnego „każdego”. Oznacza świadome poznanie różnorodnych użytkowników i stworzenie rozwiązania, z którego możliwie wiele osób skorzysta samodzielnie.

Źródła

• Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, art. 2.
• Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami – tekst jednolity.
• Ministerstwo Rozwoju i Technologii, „Projektowanie uniwersalne – objaśnienie koncepcji”.
• NC State University, Center for Universal Design – „The Principles of Universal Design”.